İngiliz hayranı Jean-Pierre Ohl, David Copperfield’den esinlenerek ana dilinde açık sözlülük ile yazdığı yeni eseriyle büyük bir dalgalanma yarattı. Ve Sam Taylor ile bu konu hakkında konuştu.

Jean-Pierre Ohl, hem bir kitap yazarı hem de kitapçıdır. Erkek kardeşi Michael’da bir kitapçıdır. En yakın arkadaşı da hem bir kitapçı hem de yayıncıdır. Eski karısı ve şimdiki kız arkadaşı da kitapçıdır. Ve bütün bunların dışında 17 yaşındaki oğlu da onun izinden ilerlemektedir.

Onun yaşadığı şehir olan Bordeaux’ta bir kitap dükkânının kahvesinde bir öğle yemeği yiyorduk. “Bu cümleyi daha önce hiç duyamamıştım ama hoşuma gitti. Bilincimim kitaplar olmadan var olduğuna inanmıyorum, hayatım onlarsız bir hiç. Kitaplara olan duygularımı bir ulusa ait oluş ile kıyaslayabilirim. Kitaplar benim ülkem olsa da, başka Ülkerlerde başka insanlarında yaşadığının farkındayım.”

Monsieur Dick, Ohl’un Fransa’da yayımlanan ve 3 edebiyat ödülü kazanan ilk romanıdır. İngilizce çevirisi yakın zamanlarda Dedalus tarafından yayımlanmıştır. David Copperfield adlı kitaptaki Bay Dick karakteri aslında Ohl’un Dickens’a olan bağlılığını gösterir. Bu hikâye hayatları Dickens’ın bitiremediği romanına, hayatına ve kitaplarına olan takıntılarında dolayı harcanmış iki Fransız adamı anlatır.

Hikâye, yazar François Daumal büyükbabasının evindeki tavan arasının kitaplarla dolu olduğunu keşfetmesi ile başlar. Çocuk kitapları ortaya çıkarsa da bunların birçoğunu hiçe sayar. Sonrasın da David Copperfield’i keşfeder ve okumaya başlar.

Ohl’un Dickens’ı keşfetmesi ise daha sonra gerçekleşir. Dickens’ı keşfettiğinde neredeyse 30 yaşındaydı. Ohl, “Edebiyat hakkında hayal kırıklığı yaşadıktan sonra David Copperfield’in ilk 50 sayfasını okurkenki içimdeki o merak duygusunu hissediyorum. Onu seviyesine hiçbir zaman erişemeyeceğimi bile bile onunla kendimi kıyaslamak ve Dickens okumak fazlasıyla etkileyiciydi”der.

Fransız bir adam için Dickens’ı kendine rehber olarak seçmek İngilizlere oranla daha ahlaksızcaydı. Dickens, Fransa’da büyük ya da klasik bir yazar olarak görülmez hatta kitapları eski moda ve çocuklara uygun eserler olarak kabul edilir. Ama Ohl’un sıradan bir Fransız olmadığı kesindir. Ona bir İngiliz Hayranı olup olmadığını sorduğumda şöyle dedi: “Evet, İngiliz olan her şeyi seviyorum. Şarap yerine viskiyi tercih ediyorum, kruvasan yerine saç pidesi, Roland Gorros yerine Wimbledon’u, Godord yerinede Hitchock’u tercih ediyorum. Ve bence İngilizlerin kitaplarla eşsiz bir ilişkileri var. Dickens, Stevenson, Collins ve Chesterton gibi yazarlar hem bilge hem de karmaşık yazarlardır.”

Öğle yemeğinden önce Ohl’un çalıştığı kitap dükkânı ziyaret ettim. İlk görüşte modern kitap dükkânlarına benzeyen yer aslında mağaraya benzeyen, kitapların üst üste yığıldığı ve yerlerde rastgele stoklandığı bir dükkândı. Bunun dışında dükkân geniş, iyi aydınlatılmış ve önünde bir kahvesi vardı.

Ohl dükkânın da satılacak ve teşhir edilecek kitaplarının seçilmesinde büyük bir etkisi vardır. Ohl bu kitapları yayımcının teşhir parası için ödediği para miktarına göre değil onları okuyarak seçiyordu.

Ohl ve dört yardımcı düzenli olarak “edebiyat kahvaltıları” düzenlerlerdi. Bu kahvaltılarda okuyucular hem kruvasan yer, kahve içer hem de onların son zamanlarda okudukları kitaplar hakkında yaptıkları yorumları dinlerlerdi. Benim orada bulunduğum sabah kadınlı erkekli yaklaşık 30 kişi 2 saat boyunca onları dinleyip bir taraftan da not alıyorlardı. Bu olay birçok kitapçıda karşılaşabileceğiniz bir şey değildir.

Ama tabii ki kitaplara âşık olmanın başka yolarlıda vardır. Mesela, Ohl’un babası bir fabrika müdürü olmasına rağmen akşam yorgun argın eve döndükten sonra sallanan sandalyesine oturup ağzına bir pipo alarak kitabını okumaya başlardı. “Bütün bir dünyayı bir saatliğine unutturup, bir yazara ya da bir kitapçıya bu memnuniyeti verebiliyorsam o zaman işimi gerçek anlamda yaptığımı hissederim” dedi. (Yeni Dünya Gündemi İçin İngilizceden Çeviren: Mahinur Zehra Karahan)

Gülhane Parkındaki Has Ahırlar kısmında açılmış bir müze var. İslam İlimleri tarihi Müzesi. Bu müze, Frankfurt Üniversitesi Profesörlerinden Fuat Sezgin tarafından kurulmuştur.

Bu müze, İslam İlimleri tarihine ışık tutan o kadar kıymetli bir müessesedir ki dünyada bir eşi yoktur. Bu müzeyi gezerken herkesten ayrı bir zevk duyarım. Çünkü bu müessesenin İstanbul’a kuruluşundaki hayra ve sevaba kendimi ortak hissederim de ondan.

Sevap ortaklığı nedir? Hayırlı bir iş yapılmışsa, o hayırlı işe katkısı bulun herkes onun sevabına ortaktır. Sevap ortaklığı dediğim zaman, ilçemizde bulunan Hacı Ali Ağa adında bir zattan bahsetmek isterim. Hacı Ali Ağa zengin ve hayır sahibi birisiydi. Cuma namazları sonrası, kasabada çay içmeye girdiği kahvede etrafı halka halka çevrilir ve onun esprili sohbetleri dinlenirdi. Onu en çok hatırlatan şey, sohbet esnasında masasına bir dilenci geldiği zamanki davranışı idi.

Bir kahvede otururken bir dilenci gelip el açarsa, etrafında bulunanlardan birisine , “Şuna bir lira ver” derdi. O kimse bunu çıkarıp verdiği zaman, “Bunun sevabına ben ortağım” diye espri yapardı. Herkes bilirdi ki, Hacı Ali Ağanın bu davranışı, kendisinin dilenciye para vermekten kaçınmasından değildi. Onun maksadı, bir başkasına sevap işletmek ve bu sevaba sebep olduğu için kendisini de ortak yapmaktı.

Yukarıda bahsettiğim müzeyi gördüğüm zaman, bu sevaba benim ortaklığım yanında bir çok kimsenin de hissesi olduğunu hatırlarım. Bu hikaye çok enteresan ve ibret vericidir.

Hikaye, 27 Mayıs 1960 tarihinde, ihtilal idaresinin bir ilim adamını, üniversiteden atmasıyla başlamıştır. Bu ilim adamı Fuat Sezgin’dir. Fuat Sezgin, üniversiteden atıldıktan sonra Frankfurt Üniversitesi’ne gitmiş orada İslam İlimleri enstitüsü ve buna bağlı bir müze kurmuştur. Bu müzenin kuruluşuna İslam dünyasının bütün ülkelerinin katkısı bulunduğu halde, Türkiye’nin herhangi bir katkısı ve ilgisi görülmemiştir.

Müze Frankfurt’da olduğu halde, uzun yıllar oradaki konsoloslarımız bunu ziyarete gitmemiştir. Biz Avrupa Konseyi üyesi olarak Strazburg’tan İstanbul’a Frankfurt üzerinden dönerdik. Frankfurt’tan İstanbul’a bir sabah ve bir de öğleden sonra iki uçak vardı. Ben her seferinde, öğleden sonraki uçağı tercih eder, bu fırsattan yararlanarak Fuat Sezgin hocanın müzesini ziyaret eder, kendisiyle sohbet imkanı bulurdum. Delegasyonda 12 kişi olduğu halde, bunlardan hiç birisi öğle uçağına kalıp, müzeyi ziyaret ermeyi düşünmezlerdi.Benim bütün arzum, bu müzenin aynısının İstanbul’da da açılması idi.

Müzenin kurucusu Prof. Sezgin de aynı şeyi düşünüyordu ama olan ilgisizlikten şikayetçi idi. Nihayet hoca Müzenin bir örneğini İstanbul’da yapılmasına razı oldu. Ve bunun için İstanbul’da yer aranmaya başlandı. Bu işe sempati ile bakan kuruluşların buldukları yerlerden hiç birisi buna müsait değildi. Bir gün bir sohbet toplantısında, belediyede çalışan bir memur, kendisinin Gülhane Parkında bulunan Saraya Ait Has ahırların restorasyonunda çalıştığını söyleyince hatırımıza Fuat Hoca’nın müzesi geldi ve görünce bunu Hoca’ya haber verdik. Fuat hoca bu yeri çok beğendi.

Bina İstanbul Belediyesine aitti. Bunun için Belediye Başkanı Kadir Topbaş’ın ikna edilmesi gerekiyordu. Kadir Topbaş ile ilişkileri çok iyi olan, Kiptaş Başkanı İsmet Yıldırım’a konuyu açtık. İsmet Yıldırım, Topbaş’ı, Sezgin Hoca’nın müzesini görmeye ikna etti ve Topbaş, bir Londra gezisi dönüşü Frankfurt’a uğrayarak müzeyi gördü ve hayran kaldığı için gelir gelmez Has Ahırları Sezgin Hoca’nın emrine tahsis etti.

Hikayeyi bu kadar uzun anlatmamın sebebi sadece şudur. Dediğim gibi bir hayırlı işin yapılmasında bir çok kimselerin katkıları vardır. Bu tip katkılarda bulunanlar, sevap dağıtan bir anonim şirketin ortakları gibidir. O hayır müessesesi çalıştığı sürece hasıl olan sevaptan hisselerini alırlar. Bu müzeyi her gezişimde, Hacı Ali Ağayı hatırlarım. O nasıl ki, bir başkasına “Şuna bir lira ver” diyerek yardım ettirmiş ve böylece sevaba ortak olmuşsa, ben de kendimi, müzenin İstanbul’da kurulmasında katkım sebebiyle, sevabına ortak hissediyorum.